Bilten

RSS feed

No RSS feed added

OSMANLIJE I RAZLIČITI NARODI Vidi punu veličinu

OSMANLIJE I RAZLIČITI NARODI

dr. Senad Hasanagić

Više detalja

100 na stanju

Uvez: Tvrdi

Br.str: 220

God. izdanja: 2016.

Malo je država poput Osmanskog carstva koje su nekoliko stoljeća vladale tako velikim prostorom sa toliko različitih vjerskih i etničkih skupina. C. N. Eliot je u svom djelu Turska u Evropi za zatečene vjerske i etničke skupine istakao da su Osmanlije “spasili od zaborava i očuvali kao u muzeju, iznenađujuću mješavinu, koja je postojala u jugoistočnoj Evropi u posljednjim godinama bizantskog imperija.”          

Sama ta činjenica upućuje na zaključak da su u takvoj državi, pored vojne snage, postojali pravni i društveni odnosi koji su djelovali kao vezivno tkivo i umanjivali dezintegrativne procese koje su u evropskom okruženju djelovali kroz vjerske sukobe i stavljanja nacionalnog u prvi plan. Justin McCarthy o ovoj dugotrajnoj vladavini razmišlja na sljedeći način:

“Da bi se mogla razumijeti osmanska država poučno je pogledati kartu svijeta iz 1900-te kojim počinje period od zadnjih dvadestak godina Osmanlija. Broj država kojima ne upravljaju Evropljani ili njihovi potomci mogu se nabrojati prstima jedne ruke: Japan, Tajland, Liberija, unutrašnje oblasti Azije do kojih se Evropljani nisu mogli ili nisu htjeli doći, i Osmanska imperija. Za razliku od drugih, Osmanska imperija je posjedovala toliko željenu teritoriju da je njen ostanak nezavisnom u 1900-toj  pravo čudo. Ona se nalazila na životno važnim trgovačkim putevima, u njoj su se nalazili najvažniji kršćanski grobovi i spomenici, za tržišta bilo kojeg imperijalnog gospodara  posjedovala je ozbiljne potencijale kao proizvođač poljoprivrednih proizvoda i drugih sirovina. Nije pitanje zašto su Osmanlije ekonomski i vojno nazadovale. Pitanje je kako su Osmanlije tako dugo mogli ostati na nogama.                                                                                                                         Osmansko društvo i njegova sposobnost da se održi kroz stoljeća, uprkos stalnim nastojanjima usmjerenim na njegovo rušenje, izaziva pažnju mnogih istraživača koji žele proniknuti u osnovu na kojoj se to društvo tako dugo održavalo. Osmanlije pružaju primjer i pouku još i danas. To pokazuje izuzetno interesovanje koje višenacionalne države pokazuju za način na koji su Osmanlije upravljale multietničkom i multikonfesionalnom državom. Za dokumente iz osmanskog perioda najviše interesovanja pokazuju naučnici iz SAD-a. Veliki interes za osmansku državu pokazuje da ona sa svojim osnovnim principima može i danas pružiti korisne primjere velikim državama sa multietničkim i multikonfesionalnim sastavom poput SAD-a.                                                 

Neki smatraju da su u Evropi odnosi između većinskih i manjinskih etničkih grupa pravno uređeni daleko prije dolaska Osmanlija. Međutim, ne može se zaključiti na šta se misli kada se kaže da su ovi međuetnički odnosi u Evropi bili pravno uređeni. Da li je je to progon Jevreja i Arapa iz Španije? Ili je progon Jevreja iz Engleske? Možda progon Roma svugdje u Evropi? Ovi narodi su našli mirno i pogodno tlo za život tek kada su dospjeli u osmansku državu. Evropa od vremena Rimske imperije ne posjeduje istinsko multietničko iskustvo. Da bi se to posjedovalo trebalo je vladati desetinama  vjerskih i etničkih skupina kroz više stoljeća. Da nije tako američki predsjenikn George Bush Senior ne bi izjavio da se Amerikanci koriste osmanskim iskustvima, reko bi da se koristi evropskim iskustvima koja su nastala daleko prije Osmanlija. Za državu sa, po porijeklu, toliko različitih etničkih skupina i vjerskih zajednica, valjda bi rekao da je naročito dragocijeno englesko, francusko, ili njemačko multietničko iskustvo. Između osmanskog multietničkog suživota i nekakvog evropskog modela jednostavno ne može biti nikakva poređenja. U Evropi toga nije bilo. Tamo su države evoluirale u nacionalni stadij kao monoetničke i monokonfesionalne, a osmanska država je po koncepciji svog pravnog uređenja uobličena kao multietnička i multikonfesionalna, od njenog početka do kraja. Ovo pokazuje koliko su pravne i duhovne osnove uređenja država bitne u smislu njihove trajnosti.